Gereedschapkist van een raceauto-restaurateur

·

Wie een klassieke sportwagen uit de jaren zestig wil restaureren, stuit al snel op een vraag die eenvoudiger klinkt dan zij is: welke gereedschappen heeft u eigenlijk nodig? De werkplaatsen van destijds werkten met maatvoering en toleranties die u met modern universeel gereedschap niet altijd correct kunt bedienen. En als u het verkeerde gereedschap gebruikt op een onderdeel dat al zestig jaar oud is, betaalt u die vergissing met afgebroken bouten en beschadigde afdichtingsvlakken.

De basis: handgereedschap dat echt klopt

Een restaurateur van klassieke sportwagens uit de jaren zestig werkt doorgaans met voertuigen die zijn gebouwd in het Britse maatstelsel, ook wel het imperiale stelsel genoemd. Dat betekent dat u naast een complete metrische set ook een volledige set Whitworth-sleutels en BSF-sleutels nodig heeft, want die twee systemen komen op dezelfde voertuigen voor zonder dat er een logische grens tussen zit. Op een Austin-Healey 3000 treft u beide aan, soms op afstand van enkele centimeters van elkaar.

De kwaliteit van uw ringsleutels en steeksleutels is daarbij geen luxe maar een noodzaak. Een goedkope sleutel die ook maar een halve graad speelt, beschadigt de zeskant van een bout die u daarna niet meer los krijgt zonder boor en extracteur. Goede handgereedschappen van gehard chroom-vanadiumstaal zijn duurder, maar zij redden u van uren extra werk.

Wat veel restaurateurs onderschatten, is de waarde van een goede torquesleutel per onderdeel. Een cilinderkop van een zescilinder motor uit 1962 vraagt een exact aandraaimoment dat u nergens mag schatten. Hetzelfde geldt voor de wielmoeren van een sportwagen die ooit op Sebring of Le Mans reed: te strak is even gevaarlijk als te los.

Meten en controleren: precisie-instrumenten voor het werk

Een restauratie die de naam verdient, begint en eindigt met meten. Wie een motorblok herbouwt zonder micrometer en boring gauge, werkt op gevoel, en gevoel is in dit vak onvoldoende. De cilinderboringen van een motor die tienduizenden kilometers heeft gelopen, zijn ovaal geworden en lopen taps toe. Die afwijkingen zijn met het blote oog niet zichtbaar, maar zij bepalen wel of uw nieuwe zuigers al na duizend kilometer olie verbranden.

Voor het meten van krukas-lagerspeling gebruikt u een plastigauge, een methode die in de jaren zestig al gangbaar was en nog steeds de meest betrouwbare manier is om te controleren of uw lagerspeling binnen de fabrieksspecificaties valt. De werkwijze is eenvoudig maar vraagt precisie: een dun plastic draadje wordt tussen krukas en lagerschaal gelegd, het deksel wordt op het voorgeschreven moment aangedraaid, en de breedte van het platgedrukte draadje vertelt u de speling op de tiende millimeter nauwkeurig.

Naast de micrometer is een schuifmaat met een nauwkeurigheid van honderdsten van millimeters onmisbaar. Digitale schuifmaten zijn handig, maar in een werkplaats waar olie en koelvloeistof rondvliegen, verdient een analoog model de voorkeur vanwege de robuustheid. Een goede Gereedschapmakerij kan voor specifieke toepassingen ook op maat gemaakte meetpennen of kaliberdorens vervaardigen die u voor seriemeetwerk veel tijd besparen. Dat soort gespecialiseerde hulpstukken kost u eenmalig geld, maar het werkt jaren mee.

Speciale hulpstukken voor motor en transmissie

De motor en transmissie van een klassieke sportwagen vragen gereedschappen die u niet in een standaardset vindt. Voor het verwijderen en plaatsen van klepstoters in een OHV-motor heeft u een klepveerspanner nodig die past op de verhouding van veer en schaal van die specifieke motor. Een universele klepveerspanner past zelden goed en glijdt op het moment dat u de meeste kracht zet, wat leidt tot beschadigde veerschotels.

Voor het uitpersen en inpersen van nokkenaslagerschalen heeft u een set drijvers nodig met de juiste diameter, want te kleine drijvers beschadigen de lagerschaal en te grote drijvers beschadigen het motorblok. Veel restaurateurs laten dit werk over aan een gespecialiseerde motorenrevisiebedrijf, maar wie het zelf wil doen, investeert in een hydraulische pers van minimaal tien ton en een complete set drijvers per maat.

De transmissie van een sportwagen uit de jaren zestig, zeker een Moss-versnellingsbak of een overdrive-eenheid van het type Laycock de Normanville, vraagt zijn eigen aanpak. Het uitnemen van de synchroniseerringen vereist een speciale trekkracht die u niet met een gewone afdrukker kunt leveren. Een goede universele drie-arms afdrukker met verstelbare haken is hier onmisbaar, maar let op de kwaliteit: goedkope afdrukkers buigen door onder de kracht die een ingeperste lager vraagt.

Werktuigen voor carrosserie en chassis

De carrosserie van een klassieke sportwagen is in de meeste gevallen opgebouwd uit staalplaat die hand gevormd is of in kleine series gestanst, en die reageert anders op bewerking dan de machinaal gevormde carrosserieplaten van moderne voertuigen. Voor het uitslaan van deuken gebruikt u een combinatie van bossing hamers en dolly’s, waarbij de keuze van de juiste dolly voor de juiste krommingsradius het verschil maakt tussen een glad resultaat en een onregelmatig oppervlak.

Een set carrosserie-hamers en dolly’s van goede kwaliteit bevat minimaal acht tot tien dolly’s in verschillende vormen: een vlakvormige dolly voor rechte panelen, een bolronde voor sterk gekromde vlakken, een hoekdolly voor randen en een langwerpige spoonvorm voor ribben en verstijvingen. Wie met twee of drie dolly’s probeert te werken, bereikt nooit een resultaat dat de vergelijking met origineel werk doorstaat.

Voor het lassen van nieuwe plaatdelen aan een chassisreparatie is een MIG-lasapparaat met een dunne draad van 0,6 millimeter de standaard in klassieke restauraties. Een dunne draad geeft minder warmte-inbreng, wat doorbranden in dunne plaat voorkomt. Maar minstens zo belangrijk als het lasapparaat zelf, is een goede aardklem die direct op het werkstuk zit en niet ergens op een metalen werkbank die de stroom door het chassis leidt.

Het chassis van een sportwagen uit de jaren zestig is in de meeste gevallen een buisframe of een ladder-chassis, en de rechtheid daarvan bepaalt alles: de wieluitlijning, de handling en uiteindelijk de veiligheid. Voor het controleren van de chassisgeometrie heeft u een meetbrug nodig of, als alternatief, een vlakke, waterpas werkplaatsvloer en een set meetpunten die u aan de hand van de fabrieksspecificaties uitzet. Dit is werk waarbij u twee keer meet en één keer zaagt, of in dit geval: één keer richt.

Essentiële gereedschappen op een rij

Voor wie de werkplaats opbouwt of aanvult, is het nuttig de onmisbare werktuigen per categorie op een rij te zetten:

  • Complete set Whitworth-sleutels (1/8″ tot 1″) en BSF-sleutels voor Brits maatwerk
  • Ringsleutels en steeksleutels in metrisch, voor gemengde voertuigen
  • Torquesleutel met een bereik van 5 tot 200 Nm, liefst twee exemplaren voor laag en hoog bereik
  • Micrometer buitenmaat (25-50 mm en 50-75 mm) en boring gauge voor cilindermetingen
  • Schuifmaat analoog, nauwkeurigheid 0,02 mm
  • Universele drie-arms afdrukker, minimaal 10 ton, met verstelbare haken
  • Klepveerspanner passend op het motortype
  • Set drijvers voor lagerschalen, gelijkmatige wanddikte, gehard staal
  • Carrosseriehamer set met minimaal acht dolly’s in verschillende vormen
  • MIG-lasapparaat met 0,6 mm draad en een goede aardklem
  • Hydraulische pers, minimaal 10 ton, met een vlakke pers plaat
  • Plastigauge in de juiste spelingklasse voor uw motor

Veelgestelde vragen over restauratiegereedschap voor klassieke sportwagens

Welk verschil maakt de kwaliteit van handgereedschap bij een restauratie?

Goedkoop handgereedschap heeft doorgaans een grotere maattolerantie en een lagere hardheid van het staal. Dat betekent dat de sleutel op een bout kan glijden op het moment dat u kracht zet, waardoor de zeskant van de bout beschadigt. Bij een voertuig dat al zestig jaar oud is, zijn veel bouten al licht gecorrodeerd of vastgeroest, en een bout waarvan de zeskant beschadigd is, kunt u alleen nog met een bout-extracteur of een boor verwijderen. Dat kost uren extra werk en beschadigt soms het omliggende materiaal. Investeren in gereedschap van gehard chroom-vanadiumstaal met een nauwe maattolerantie is op de lange termijn altijd goedkoper dan de gevolgen van beschadigd handgereedschap herstellen.

Moet ik voor een Brits voertuig aparte Whitworth-sleutels aanschaffen?

Ja, en dit is een veelgemaakte vergissing bij restaurateurs die beginnen met een Brits voertuig. Het Whitworth-stelsel is niet alleen een andere maat dan metrisch, het heeft ook een andere hoek van de zeskant en een andere steek van de schroefdraad. Een metrische sleutel die toevallig past op een Whitworth-bout, past nooit precies en beschadigt de zeskant. Bovendien werken de meeste Britse voertuigen uit de jaren zestig met een combinatie van Whitworth, BSF en soms ook UNF-schroefdraad, afhankelijk van het onderdeel en de leverancier die de fabrikant destijds gebruikte. Een volledige set van alle drie de systemen is geen overkill maar een basisvereiste.

Hoe controleer ik of een chassisreparatie werkelijk recht is?

De meest betrouwbare methode is het uitzetten van de fabrieksmaatpunten op een vlakke, waterpas werkplaatsvloer. De meeste fabrikanten van sportwagens uit de jaren zestig publiceerden in hun werkplaatshandboek een schema met diagonaalmetingen tussen de ophangingspunten, en als die diagonalen gelijk zijn, is het chassis recht. Een afwijking van meer dan twee millimeter in een diagonaal is al zichtbaar in het rijgedrag en de bandslijtage. Wie toegang heeft tot een professionele meetbrug, kan nauwkeuriger werken, maar voor een restaurateur die één voertuig herbouwt, is de vlakke vloermethode met een stalen meetlint en een waterpas voldoende als hij systematisch werkt en elke meting twee keer controleert.

Meer om te lezen