De Healey op de openbare weg: APK en wetgeving

·

De Healey op de openbare weg: APK en wetgeving

Een auto die in de jaren vijftig of zestig van de vorige eeuw is gebouwd, beweegt zich op de openbare weg in een juridisch en technisch niemandsland dat menigeen verrast. De regels zijn er, ze zijn van toepassing, en toch begrijpen maar weinig eigenaren van klassieke Britse sportwagens precies wat de wetgeving van hen verlangt — en wat zij op hun beurt van de overheid mogen verwachten. In dit artikel neem ik u mee door de praktische en wettelijke werkelijkheid van het rijden met een Healey die ouder is dan de meeste verkeersregels zelf.

Wat de APK wel en niet beoordeelt aan een auto van zestig jaar oud

De Algemene Periodieke Keuring, zoals die in Nederland wordt uitgevoerd door erkende keuringsstations, is in de volksmond een eenvoudige hindernis: slagen of zakken, en dan door. Wie echter ooit met een Austin-Healey 3000 of een vroege Hundred op de brug heeft gestaan, weet dat de werkelijkheid genuanceerder is. De keuring beoordeelt de voertuigveiligheid op het moment van aanbieding, en dat is een principe dat bij klassieke auto’s soms tot merkwaardige uitkomsten leidt.

Een originele Healey uit 1956 beschikt niet over veiligheidsgordels, niet over een gestructureerde kreukelzone, en niet over stuurbekrachtiging — maar al deze ontbrekende elementen zijn geen reden voor afkeuring, omdat de auto is beoordeeld naar de normen die golden op het moment van eerste toelating. Wat de keuringsinstantie wél beoordeelt, zijn zaken als remwerking, lichtinstallatie, stuurspeling en de staat van het onderstel. En juist daar wringt het voor wie een Healey rijdt die tientallen jaren in een schuur heeft gestaan: de remcilinders zijn aangetast, de rubbers zijn verhard, de remslangen zijn van buiten intact maar van binnen volledig gebarsten.

Ik heb mijn eigen wagen — een BN4 die ik in de vroege jaren tachtig als vrijwel rijdloos exemplaar kocht — drie keer laten zakken voor de APK, niet vanwege de carrosserie of de motor, maar uitsluitend vanwege het remsysteem. De eerste keer waren de achterste remtrommels zo versleten dat de remwerking onvoldoende was. De tweede keer had ik nieuwe trommels gemonteerd, maar de remkracht was nog altijd ongelijk verdeeld omdat de hoofdremcilinder intern lekte. Pas bij de derde aanbieding, nadat ik het volledige hydraulische systeem had vervangen inclusief de reservoirslang die verborgen zit achter het instrumentenpaneel, slaagde de auto. Het punt is niet dat de APK onredelijk is — het punt is dat u uw Healey moet kennen als een chirurg zijn patiënt kent, tot op het niveau van elk rubber onderdeel dat u niet kunt zien.

Klassieke auto’s en het publieke debat over verkeersdeelname

Er is een breder maatschappelijk gesprek gaande over de vraag welke voertuigen op de openbare weg thuishoren, en in dat gesprek worden klassieke auto’s soms onterecht op één hoop gegooid met vervuilende voertuigen zonder historische waarde. Wie de berichtgeving van de NOS over mobiliteit en voertuigregelgeving volgt, merkt dat het onderscheid tussen een rijdend museumstuk en een oud voertuig dat simpelweg niet is vervangen, in de publieke beeldvorming zelden goed wordt gemaakt. Dat is begrijpelijk, want voor de buitenstaander is een rokende dieselbus en een rijdende Healey allebei “een oude auto” — maar de juridische en technische context verschilt fundamenteel.

De Nederlandse wetgeving kent voor historische voertuigen een aantal specifieke bepalingen. Zo geldt voor voertuigen ouder dan vijftig jaar een vrijstelling van de motorrijtuigenbelasting, mits het voertuig als zodanig geregistreerd staat. Dat klinkt als een voordeel, en dat is het ook, maar het brengt een verantwoordelijkheid met zich mee die niet iedereen zich realiseert. Een voertuig dat is vrijgesteld van motorrijtuigenbelasting op basis van zijn leeftijd, moet nog altijd voldoen aan alle overige wettelijke eisen — de vrijstelling geldt voor de belasting, niet voor de APK-plicht, niet voor de verzekeringsplicht, en zeker niet voor de verkeersregels.

Er zijn eigenaren die menen dat een historisch voertuig een soort wettelijke onschendbaarheid geniet, alsof de leeftijd van de auto ook de bestuurder vrijstelt van aansprakelijkheid. Dat is een misverstand dat ik in de loop der jaren meerdere malen heb moeten rechtzetten, ook bij mensen die hun Healey al twintig jaar rijden. De wet is helder: u bent als bestuurder verantwoordelijk voor de staat van het voertuig op het moment dat u de openbare weg opgaat. Of de auto in 1957 of in 2007 is gebouwd, maakt voor die verantwoordelijkheid geen verschil.

Restauratiegraad en technische aanpassingen: waar ligt de grens?

De vraag hoe origineel een restauratie moet zijn, is er een die iedere Healey-eigenaar vroeg of laat beantwoorden moet — en het antwoord hangt sterk af van het doel. Rijdt u de auto uitsluitend op evenementen en klassieke rally’s, dan zijn er organisaties die strikte originaliteitseisen stellen en voertuigen uitsluiten die afwijken van de fabrieksspécificatie. Rijdt u de auto echter ook op de gewone weg, dan komt u voor een andere afweging te staan: mag u modernere onderdelen monteren om de veiligheid of betrouwbaarheid te verbeteren, en wat doet dat met de historische integriteit van het voertuig?

Mijn standpunt, na veertig jaar omgang met deze auto’s, is dat er een onderscheid bestaat tussen aanpassingen die zichtbaar zijn en aanpassingen die verborgen blijven. Een versterkte krukas, een herboren carburateur met moderne naaldlagers, of een herbouwde versnellingsbak met hedendaagse toleranties: dat zijn ingrepen die de rijder ten goede komen zonder dat een toeschouwer of een keuringsambtenaar er iets van merkt. Maar een andere kleur, een modern stuurwiel of een aangepast dashboard: dat zijn keuzes die de historische identiteit van de auto raken op een manier die zichtbaar is en die vragen oproept.

De chassisnummers spelen hierbij een rol die niet onderschat moet worden. Bij een Austin-Healey is het chassisnummer niet alleen een administratief gegeven — het is een sleutel tot de productiegeschiedenis van dat specifieke exemplaar. Via de Healey clubs en de Bristish Motor Industry Heritage Trust kunt u een Heritage Certificate aanvragen waarop staat welke motor, welke carrosseriekleur en welke opties de auto bij uitlevering had. Dat document is van onschatbare waarde bij restauraties, omdat het u vertelt niet alleen wat er nu op de auto zit, maar wat er ooit op hoorde te zitten.

Ik heb mijn BN4 in de loop der jaren meerdere keren vergeleken met zijn Heritage Certificate, en elke keer kwamen er details naar boven die ik niet had verwacht. De originele kleur bleek niet de kleur te zijn die de vorige eigenaar had opgegeven — hij had de auto in de vroege jaren zeventig laten spuiten in een kleur die destijds populair was maar die nooit in de fabriek op dit type was toegepast. Dat was geen ramp, maar het betekende wel dat een volledige terugkeer naar origineel een andere verfkleur vereiste dan ik aanvankelijk had aangenomen. Zulke ontdekkingen zijn kenmerkend voor het werk van de autohistoricus: u denkt iets te weten, u controleert het, en de werkelijkheid blijkt subtieler dan de overlevering.

De technische aanpassingen die wettelijk zijn toegestaan, zijn overigens minder beperkt dan velen denken. Een katalysator is niet verplicht voor voertuigen van voor een bepaald bouwjaar; de emissie-eisen die gelden voor moderne voertuigen zijn niet van toepassing op historische exemplaren. Dat betekent niet dat u ongestraft alles kunt aanpassen — een wijziging die de constructie of de veiligheid van het voertuig wezenlijk verandert, moet in sommige gevallen worden gemeld bij de Rijksdienst voor het Wegverkeer, en een voertuig dat na een ingrijpende wijziging niet meer voldoet aan de eisen die golden op het moment van eerste toelating, kan in de problemen komen bij de APK.

Tot slot

De Healey is een auto die vraagt om kennis — kennis van zijn geschiedenis, kennis van zijn techniek, en kennis van de regels die bepalen hoe u hem op de weg mag rijden. Die drie vormen van kennis zijn niet los van elkaar te zien: wie de geschiedenis van zijn auto kent, begrijpt ook waarom bepaalde technische keuzes zijn gemaakt, en wie de techniek begrijpt, weet welke aanpassingen verantwoord zijn binnen de grenzen van de wet. Het is een cirkel die u als eigenaar van een zestig jaar oude Britse sportwagen nooit verlaat — en dat is precies wat het zo boeiend maakt.

Meer om te lezen